Mis Hanes Pobl Dduon, Hydref 2021

Davidson Don Tengo Jabavu (20 Hydref 1885 – 3 Awst 1959)

Cafodd yr Athro Don Tengo Jabavu, academydd ac awdur ei eni yn nhref King William, Cape Town, De Affrica. Cafodd ei addysgu yn Ne Affrica, yng Nghymru ac ym mhrifysgolion Llundain a Birmingham.

Roedd cysylltiadau Jabavu â Chymru drwy ei hyfforddiant yn Sefydliad Hyfforddiant Affricanaidd, oedd yn cael ei adnabod yn lleol ar y pryd fel ‘Tŷ Congo’. Cafodd ei sefydlu yn 1890 gan y Parch William Hughes ar ôl iddo ddychwelyd o weithio fel cenhadwr yn Congo Gwlad Belg. Yn ystod y cyfnod 1890-1912 roedd yna dros gant o fyfyrwyr o’r Cyfandir Affricanaidd wedi mynychu sefydliad Bae Colwyn ar gyfer hyfforddi mewn ystod eang o bynciau academaidd a sgiliau ymarferol ac yna dychwelyd i’w cymunedau eu hunain i’w cefnogi nhw.

Davidson Don Tengo Jabavu (20 Hydref 1885 – 3 Awst 1959)

Roedd cysylltiadau Jabavu â Chymru drwy ei hyfforddiant yn Sefydliad Hyfforddiant Affricanaidd, oedd yn cael ei adnabod yn lleol ar y pryd fel ‘Tŷ Congo’. Cafodd ei sefydlu yn 1890 gan y Parch William Hughes ar ôl iddo ddychwelyd o weithio fel cenhadwr yn Congo Gwlad Belg. Yn ystod y cyfnod 1890-1912 roedd yna dros gant o fyfyrwyr o’r Cyfandir Affricanaidd wedi mynychu sefydliad Bae Colwyn ar gyfer hyfforddi mewn ystod eang o bynciau academaidd a sgiliau ymarferol ac yna dychwelyd i’w cymunedau eu hunain i’w cefnogi nhw.

“Roedd Oluewole a Jabavu yn darparu’r criced mwyaf bywiog”, Gêm Griced Sefydliad Affricanaidd v Bae Colwyn. Pioneer Arfordir Cymru 3 Awst 1906

Mae’n debyg mai’r myfyriwr mwyaf dylanwadol oedd David Don Tengo Jabavu oedd wedi profi i fod yn ddisgybl disglair rhwng 1903-1906 ac aeth ymlaen i ennill BA mewn Saesneg yng Ngholeg Prifysgol Llundain yn 1912 a Diploma mewn dysgu ym Mhrifysgol Birmingham yn 1914.  Yna dychwelodd Jabavu i Affrica ble sefydlodd y Coleg Brodorol De Affrica yn Fort Hare yn Nhalaith Cape. Dyna ble byddai’n addysgu Nelson Mandela pan oedd yn ifanc. Roedd yr arweinydd o Dde Affrica wedi cydnabod Davison Jabavu fel un o’i fentoriaid pwysicaf wnaeth helpu i ddatblygu ei agweddau ar gydraddoldeb.

Roedd Jabavu wedi helpu i drefnu grwpiau i amddiffyn hawliau Affricanaidd yn y 1920au ac yn 1935 daeth yn llywydd Confensiwn Affricanaidd a bu yn y swydd hyd at 1948. I gydnabod ei gyfraniad tuag at greu cymdeithas De Affricanaidd cyfiawn, ym 1953 derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd ym Mhrifysgol Rhodes.  Bu farw chwe blynedd yn ddiweddarach ym 1959, yn 73 mlwydd oed.

Manylion Gwerthiant, Sefydliad Affricanaidd, 1912 (DD/PO/1103)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: